گاز جهانی ۷۰ درصد گران شد؛ چرا ایران از این جهش سود چندانی نمیبرد؟
به گزارش شبکه اطلاعرسانی طلا و ارز، قیمت جهانی گاز در دوره اخیر حدود ۷۰ درصد افزایش یافته است. در نگاه نخست، این جهش باید به نفع کشورهای دارای ذخایر بزرگ باشد. ایران با حدود ۱۶ درصد از ذخایر اثباتشده گاز دنیا در میان همین گروه قرار میگیرد.
اما دادهها نشان میدهد ذخیره بزرگ با درآمد بزرگ برابر نیست. «ذخایر اثباتشده» یعنی گازی که با فناوری و قیمت امروز قابل استخراج است. این گاز تا زمانی که استخراج، فرآوری و به خریدار نرسد، در حساب ملی درآمد ثبت نمیکند.
کمبود عرضه چه کسی را برنده میکند؟
وقتی عرضه در بازار جهانی کم میشود، برنده کشوری است که امروز گاز آماده فروش دارد. این آمادگی سه شرط دارد: ظرفیت تولید، زیرساخت صادرات و دسترسی به بازار خریدار. گاز را یا باید با خط لوله به همسایهها رساند یا به شکل گاز مایعشده (LNG) با کشتی به بازارهای دور فرستاد. LNG گازی است که با سرد کردن شدید حجمش کم میشود و حمل آن ممکن میشود.
در این بازار، ایران بهطور عمده فاقد توان صادرات LNG است و سهم صادرات لولهای آن نسبت به اندازه ذخایرش محدود میماند. بخش بزرگی از گاز تولیدی نیز در داخل کشور مصرف میشود. نتیجه آن است که افزایش قیمت جهانی، فقط بخش کوچکی از تولید را به درآمد ارزی تبدیل میکند.
سرمایهگذاری؛ حلقه گمشده
توسعه میدانهای گازی و ساخت پایانههای صادراتی به سرمایهگذاری سنگین و فناوری پیشرفته نیاز دارد. پروژههای LNG معمولا سالها زمان میبرند و هزینه آنها در مقیاس میلیاردها دلار است؛ یعنی هر پروژه به اندازه هزینه ساخت چند شهرک بزرگ مسکونی خرج برمیدارد. محدودیت در دسترسی به تأمین مالی و فناوری خارجی این مسیر را برای ایران دشوارتر کرده است.
به همین دلیل، جهش قیمت جهانی گاز در کوتاهمدت بیشتر یک سیگنال بازار است تا یک منبع درآمد قطعی. انتظار میرود تعیینکننده اصلی سهم هر کشور از این جهش، ظرفیت واقعی صادرات او باشد، نه حجم ذخیره زیرزمینی. اینکه شکاف میان ذخایر و درآمد در سالهای آینده چهقدر کم شود، به سرمایهگذاری و دسترسی به بازارها بستگی دارد.